Krzywa Wieża w Pizie – historia, ciekawostki, zwiedzanie

Krzywa Wieża w Pizie to kampanila katedralna, której słynny przechył wynika z miękkiego gruntu i zbyt płytkiego fundamentu, a wstęp na szczyt kosztuje 20 euro. Budowla znajduje się na Placu Cudów w Pizie i od 1987 roku pozostaje na liście światowego dziedzictwa UNESCO. W artykule znajdziesz informacje o historii, architekturze oraz zasadach zwiedzania.

Gdzie znajduje się Krzywa Wieża w Pizie?

Krzywa Wieża w Pizie stoi na pokrytym trawą placu katedralnym, znanym szerzej jako Plac Cudów (Piazza dei Miracoli). Dokładny adres to Piazza del Duomo, 56126 Piza PI we Włoszech, a cały teren leży w północno-zachodniej części miasta, w Toskanii. Włosi nazywają ten zabytek Torre Pendente. Plac rozciąga się między rzekami Arno i Serchio, a obok dzwonnicy znajdują się katedra, baptysterium i cmentarz Camposanto, które razem tworzą jeden z najciekawszych średniowiecznych zespołów religijnych w Europie.

Cały kompleks wznoszono między XI a XIII stuleciem. Najpierw powstała katedra w 1064 roku, później baptysterium w 1152 roku, następnie kampanila w 1173 roku, a na końcu cmentarz Camposanto w 1277 roku. Katedra nosi wezwanie Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Wnętrza katedry i baptysterium kryją dzieła rzeźbiarzy Nicoli i Giovanniego Pisano. Wszystkie te obiekty wpisano w 1987 roku na listę światowego dziedzictwa UNESCO, a w sąsiedztwie działają też Muzeum Sinopie oraz Muzeum Katedralne.

Po zwiedzeniu placu warto oddalić się około 600 metrów w stronę Piazza dei Cavalieri, dawnego centrum republikańskiej Pizy. Stoi przy nim Palazzo della Carovana, uznawany za jeden z lepszych przykładów włoskiego renesansu w mieście.

Dlaczego Krzywa Wieża w Pizie jest krzywa?

Przyczyną przechyłu są warunki geologiczne i błąd projektowy. Wieżę posadowiono na gruncie złożonym głównie z gliny, piasku i muszli, a jej fundamenty miały zaledwie około 3 metrów głębokości. Już po wzniesieniu trzech kondygnacji w 1178 roku konstrukcja zaczęła wyraźnie osiadać i odchylać się od pionu.

Prace przerwano na prawie sto lat z powodu konfliktów między Pizą a Genuą. Ta długa pauza paradoksalnie pomogła budowli, ponieważ niestabilne podłoże zdążyło się częściowo ustabilizować. Gdyby budowa trwała nieprzerwanie, dzwonnica mogłaby runąć.

Jak przebiegała dalsza budowa?

Kontynuację prac powierzono Giovanniemu di Simone. Architekt zdecydował się na podwyższenie poziomów po krótszej stronie, aby skorygować nachylenie. Efekt okazał się odwrotny od zamierzonego – dodatkowy ciężar jeszcze bardziej pogłębił odchylenie. Ostatnią kondygnację z dzwonami ukończono w 1372 roku, czyli niemal 200 lat po rozpoczęciu robót.

Jak powstrzymano dalsze pochylanie?

W 1990 roku przechył osiągnął niebezpieczną wartość około 5,5 stopnia, dlatego wieżę zamknięto dla turystów. Zespół pod kierunkiem profesora geotechniki Michele Jamiolkowskiego z Politechniki w Turynie przeprowadził szeroko zakrojone prace stabilizacyjne. Po stronie północnej ustawiono przeciwwagi z ołowiu, a spod fundamentów odessano część gruntu. Dzięki temu konstrukcja wyprostowała się o kilkadziesiąt centymetrów. Obecnie jest cały czas monitorowana, a zabytek pozostaje otwarty dla zwiedzających.

Po pracach stabilizacyjnych z lat 1990–2001 przechył zmniejszono z około 5,5 stopnia do bezpieczniejszego poziomu około 4 stopni.

Jak wygląda architektura Krzywej Wieży?

Projekt budowli przypisuje się różnym twórcom – w źródłach pojawiają się Bonanno Pisano, Guglielmo Pisano oraz Diotisalvi. Obiekt ma osiem kondygnacji i wzniesiono go na planie okręgu o średnicy 15,5 m. Jego wysokość po stronie wyższej wynosi 56,60 m, a po stronie niższej 55,80 m. Całkowita masa budowli to 14 700 ton. Do jej budowy wykorzystano przede wszystkim biały marmur, a także wapień i kamień.

Dzwonnica reprezentuje styl romański, choć najwyższa kondygnacja nosi już wyraźne cechy gotyckie. W detalach widać również wpływy architektury bizantyjskiej i muzułmańskiej, między innymi w formie ażurowych galeryjek oraz obwódek z czerwonego i białego marmuru. Sześć środkowych poziomów otaczają charakterystyczne kolumny. Na szczycie znajduje się siedem dzwonów, a do górnego tarasu prowadzi 251 stopni krętych schodów.

Jak zwiedzać Krzywą Wieżę w Pizie?

Słynna dzwonnica udostępniana jest turystom podczas około 30-minutowych wejść o wyznaczonych godzinach. Przed wejściem przeprowadzana jest kontrola zbliżona do lotniskowej, a większe torby i plecaki trzeba zostawić w przechowalni bagażu. Po wejściu na taras roztacza się panorama Placu Cudów. W 2026 roku zabytek pozostaje dostępny dla turystów, a liczba biletów na poszczególne godziny jest ograniczona.

Bilety i rezerwacje

Wejście na szczyt kosztuje 20 euro, natomiast bilet łączony na wszystkie zabytki Placu Katedralnego to koszt 27 euro. Bilety najlepiej kupować wcześniej online, ponieważ liczba miejsc w danym przedziale czasowym jest ograniczona. Wejściówka obowiązuje tylko na konkretny dzień i godzinę, a spóźnienie oznacza utratę biletu bez zwrotu pieniędzy. Nie ma biletów ulgowych dla dzieci i młodzieży. Osoby z niepełnosprawnościami wraz z opiekunem mogą otrzymać darmowy wstęp, ale tylko po okazaniu dokumentu w kasie i w określonych godzinach – przed 10:00 lub w dwóch ostatnich godzinach przed zamknięciem.

Bilet wstępu na Krzywą Wieżę w Pizie kosztuje 20 euro, a dzieci poniżej 8. roku życia nie mogą wchodzić na szczyt.

Godziny otwarcia i dostęp

Krzywa Wieża jest otwarta codziennie od 9:00 do 20:00, a latem z reguły od połowy czerwca do końca sierpnia można na nią wchodzić do 22:00. Katedra jest najczęściej otwarta od 10:00 do 18:00, a godziny pozostałych obiektów bywają uzależnione od nabożeństw. Wieża nie jest dostosowana do potrzeb osób o ograniczonej mobilności, a na szczyt nie mogą wchodzić dzieci poniżej 8. roku życia. Osoby niepełnoletnie muszą pozostawać pod opieką dorosłego.

Jak dojechać do Krzywej Wieży?

Najwygodniej dotrzeć pociągiem do stacji Pisa Centrale, z której spacer na Plac Cudów zajmuje około 20 minut. Z lotniska w Pizie do zabytku są około 3 kilometry, można skorzystać z pociągu, autobusu lub przejść się pieszo. Kierowcy zostawiają samochody na płatnych parkingach Parcheggio Via Pietrasantina albo Parcheggio Via Paparelli, skąd dalej idzie się pieszo lub autobusem wahadłowym.

Jakie ciekawostki wiążą się z Krzywą Wieżą w Pizie?

Najsłynniejsza opowieść dotyczy Galileusza. Według legendy w 1600 roku uczony miał zrzucać z górnego tarasu dwie kule o różnej masie, aby obalić teorię Arystotelesa o prędkości spadania ciał. Wielu historyków podchodzi do tej historii z dystansem, ale do dziś jest ona jedną z najbardziej znanych anegdot związanych z budowlą.

W czasie II wojny światowej Krzywa Wieża służyła niemieckim żołnierzom jako punkt obserwacyjny. Amerykański żołnierz Leon Weckstein miał dać sygnał do ostrzału, gdy zauważy w niej przeciwników. Nie zrobił tego, dzięki czemu zabytek przetrwał. Cmentarz Camposanto miał wtedy mniej szczęścia – zniszczeniu uległ dach i część fresków.

Benito Mussolini w 1934 roku uznał przechył za wstyd dla Włoch i nakazał wiercenie otworów oraz wlewanie betonu pod fundamenty. Operacja nie wyprostowała wieży, a wręcz pogłębiła jej odchylenie.

W Pizie znajdują się także inne pochylone budowle. Dobrym przykładem jest dzwonnica kościoła San Nicola, która również ma widoczne odchylenie od pionu.

Do najbardziej interesujących faktów o tym miejscu należą:

• przetrwanie co najmniej czterech silnych trzęsień ziemi dzięki amortyzacji wstrząsów przez miękki grunt,
• obecność siedmiu dzwonów, z których każdy odpowiada innej nucie,
• rezygnacja z regularnego bicia w dzwony z obawy przed wibracjami,
• wpis całego placu na listę UNESCO w 1987 roku.