Asyż najlepiej zwiedzać od rana, zaczynając od najważniejszych bazylik, a później schodząc z głównego szlaku w boczne uliczki i odwiedzając miejsca poza centrum. Dzięki temu łatwiej połączyć religijny charakter miasta z jego średniowieczną architekturą, widokami i spokojniejszą atmosferą.
Jak dojechać do Asyżu i gdzie zaparkować?
Asyż leży na wzgórzu w Umbrii, dlatego już dojazd daje dobre wyobrażenie o jego położeniu. Samochodem najwygodniej dotrzeć drogą SS75, a następnie kierować się na Assisi. W centrum obowiązują ograniczenia dla ruchu samochodowego, więc parkowanie na obrzeżach historycznej części miasta jest zwykle prostsze niż próba podjechania pod konkretny zabytek.
Podróżujący pociągiem powinni zwrócić uwagę na ważne rozróżnienie. Stacja oznaczona jako Assisi znajduje się w miejscowości Santa Maria degli Angeli, na równinie, około 3 km od historycznego centrum Asyżu. Niedaleko dworca stoi Bazylika Matki Bożej Anielskiej z Porcjunkulą, ale do położonego na wzgórzu starego miasta trzeba jeszcze dojechać. Najwygodniejsza jest linia C obsługiwana przez FS Bus Italia, której autobusy kursują w ciągu dnia mniej więcej co 30 minut. Rozkład warto sprawdzić przed podróżą, ponieważ połączenia i częstotliwość kursów mogą się zmieniać.
Najczęściej wybierane parkingi znajdują się przy głównych wejściach do miasta:
| Nazwa parkingu | Lokalizacja | Charakterystyka i koszt |
|---|---|---|
| Parcheggio Porta Mojano | Przy wschodniej części centrum, blisko Bazyliki św. Klary | Podziemny parking z dogodnym wyjściem w pobliże starego miasta. W dostępnych materiałach podawano około 1,50 euro za godzinę, ale stawki należy sprawdzić przed przyjazdem. |
| Saba Porta Nuova | W pobliżu Bazyliki św. Klary, nieco dalej od ścisłego centrum | Dobry wybór przy wjeździe od strony południowej. Cena bywała podawana na poziomie około 1,50 euro za godzinę. |
| Assisi Parcheggio Saba | Najbliżej Bazyliki św. Franciszka | Wygodny dla osób, które chcą rozpocząć zwiedzanie od bazyliki. To parking podziemny, a orientacyjna stawka wynosiła około 1,50 euro za godzinę. |
Ceny parkingów są zmienne, dlatego nie należy traktować podanych kwot jako aktualnego cennika. Jeśli zatrzymujesz się w Asyżu na noc, nocleg w obrębie murów ma jeszcze jedną zaletę: po wyjeździe autokarów miasto wyraźnie się uspokaja.
W jakiej kolejności zwiedzać Asyż?
Przy jednodniowej wizycie najlepiej zacząć wcześnie. Największy ruch koncentruje się przy Bazylice św. Franciszka, na Piazza del Comune i przy Bazylice św. Klary. Po południu warto zostawić czas na spokojny spacer, Rocca Maggiore albo jeden z punktów poza miastem.
Proponowana trasa prowadzi z zachodniej części centrum w stronę wzgórza zamkowego:
- Bazylika św. Franciszka – zacznij od Bazyliki Dolnej, krypty z grobem świętego i starszych, ciemniejszych wnętrz. Następnie przejdź do Bazyliki Górnej, wyższej, jaśniejszej i pełnej monumentalnych fresków. To dwa odmienne doświadczenia, dlatego nie warto ograniczać wizyty do jednego poziomu.
- Spacer w stronę Piazza del Comune – główny plac miasta powstał w miejscu rzymskiego forum. Zobacz Palazzo dei Priori, fontannę Trzech Lwów i fasadę dawnej Świątyni Minerwy, w którą wbudowano kościół Santa Maria sopra Minerva.
- Katedra św. Rufina – romańska świątynia jest głównym kościołem miejskim. Z Asyżem związana jest także przez chrzest św. Franciszka i św. Klary. Warto zajrzeć do wnętrza, ale także przejść spokojnie Via San Rufino i sprawdzić boczne przejścia.
- Bazylika św. Klary – gotycka bazylika stoi przy Piazza Santa Chiara, z którego rozciąga się widok na dolinę Umbrii. W środku znajdują się między innymi krypta świętej i krucyfiks z San Damiano.
- Rocca Maggiore – podejście wymaga wysiłku, lecz z twierdzy widać historyczne centrum, dolinę i okoliczne wzgórza. Przyda się woda oraz obuwie z dobrą podeszwą.
Nie musisz przechodzić między tymi punktami najkrótszą trasą. Zatłoczone Via San Francesco i okolice bazyliki potraktuj jako odcinki do pokonania rano. Później odbij na Via Metastasio, gdzie jest spokojniej i można znaleźć panoramę doliny. Warto też zajrzeć w okolice kościoła św. Piotra, który leży nieco poza głównym nurtem turystycznym. Takie krótkie zejścia z trasy pokazują Asyż z bardziej codziennej strony – z kamiennymi schodami, kwiatami przy drzwiach i małymi punktami widokowymi.
Przy bazylikach znajdują się liczne sklepy z dewocjonaliami i pamiątkami. Nie musisz zatrzymywać się tam od razu. Autentyczniejszą pamiątką będzie lokalny produkt spożywczy, ceramika albo sam spacer po mniej uczęszczanych uliczkach.
Co zobaczyć poza murami miasta?
Centrum Asyżu można zwiedzić w kilka godzin, ale pełniejszy plan powinien uwzględniać przynajmniej jedno miejsce poza murami. Dobrym wyborem jest Eremo delle Carceri, położone około 3–4 km od miasta na zboczu Monte Subasio. Pustelnia znajduje się w lesie i ma zupełnie inny charakter niż zatłoczone ulice przy bazylikach. Można zobaczyć grotę związaną ze św. Franciszkiem, klasztorne zabudowania i kamienne przejścia otoczone gęstą zielenią.
Do Eremo delle Carceri najłatwiej dotrzeć samochodem lub taksówką. Piesza droga wymaga czasu i podejścia, więc nie warto planować jej bez sprawdzenia warunków i własnych możliwości. Informacje o godzinach otwarcia oraz nabożeństwach najlepiej sprawdzić na oficjalnej stronie pustelni.
Drugim miejscem jest Bazylika Matki Bożej Anielskiej w Santa Maria degli Angeli. To właśnie tam znajduje się Porcjunkula, mały kościółek związany z początkami wspólnoty franciszkańskiej. Duża bazylika chroni niewielką, znacznie starszą świątynię, co tworzy ciekawy kontrast między monumentalną architekturą a prostotą pierwotnego miejsca kultu.
Bazylika leży niedaleko dworca kolejowego, dlatego można odwiedzić ją przed przejazdem do centrum albo po zejściu ze wzgórza. Jeśli jedziesz samochodem z Santa Maria degli Angeli do Asyżu, zatrzymaj się w bezpiecznym miejscu na zdjęcie panoramy miasta. Widok różowych murów na zboczu Monte Subasio należy do najbardziej charakterystycznych obrazów Umbrii.
Co zjeść w Asyżu?
W pobliżu głównych bazylik łatwo trafić do lokalu nastawionego przede wszystkim na szybki ruch turystyczny. Lepszym wyborem może być restauracja przy bocznej ulicy, piekarnia albo lokal, w którym w porze obiadowej pojawiają się mieszkańcy. W Umbrii warto spróbować dań opartych na prostych produktach i sezonowych składnikach:
- Torta al testo – rodzaj lokalnego pieczywa, podawanego między innymi z serem, pancettą i pastą truflową.
- Trufle – dodawane do makaronu, serów, sosów i gotowych past sprzedawanych w sklepach regionalnych.
- Umbricelli – gruby, ręcznie robiony makaron, często serwowany z sosem truflowym.
- Rocciata – umbryjski deser przypominający strudel, zwykle z miodem, orzechami i rodzynkami.
Na szybki posiłek można wybrać piekarnię lub pizzerię poza głównym ciągiem sklepów z pamiątkami. Jeśli masz samochód i planujesz wyjazd do pustelni, restauracje przy drodze na Monte Subasio bywają ciekawą alternatywą dla lokali przy bazylice.
O czym pamiętać przed zwiedzaniem?
Przed wyjściem sprawdź kilka rzeczy, które mają wpływ na komfort i możliwość wejścia do świątyń:
- Zakryj ramiona i kolana, szczególnie jeśli planujesz wejście do bazylik i krypt.
- Wybierz wygodne buty z przyczepną podeszwą, ponieważ centrum ma brukowane ulice, schody i strome podejścia.
- Sprawdź aktualne godziny otwarcia kościołów na oficjalnych stronach, zwłaszcza w niedziele, święta i podczas nabożeństw.
- Zostaw zapas czasu na przejazd między dworcem w Santa Maria degli Angeli a centrum Asyżu.
Najprostszy plan to przyjazd rano, szybka wizyta w Bazylice św. Franciszka, przejście przez Piazza del Comune i katedrę, a następnie spokojniejszy spacer w stronę Bazyliki św. Klary i Rocca Maggiore. Jeśli masz samochód lub kilka godzin więcej, dołącz Eremo delle Carceri albo Porcjunkulę. Taki układ pozwala zobaczyć najważniejsze miejsca, ale nie zamyka całego dnia w tłumie pielgrzymów.
