Latarnie morskie w Polsce – przewodnik, lokalizacje, historia

Na polskim wybrzeżu Bałtyku działa obecnie 15 czynnych latarni morskich, a kolejne 2 obiekty utrzymują polskie stacje polarne. Większość z nich można zwiedzać, choć kilka pełni wyłącznie funkcje nawigacyjne. W tym przewodniku znajdziesz ich lokalizacje, wysokości, lata budowy oraz praktyczne informacje o zwiedzaniu.

Ile jest latarni morskich w Polsce?

W zestawieniach nawigacyjnych prowadzonych przez Biuro Hydrograficzne Marynarki Wojennej liczba czynnych latarni morskich na polskim wybrzeżu Bałtyku wynosi 15. Nie wlicza się do nich wież widokowych, staw na falochronach ani innych świateł sektorowych, które bywają potocznie nazywane latarniami. Takie obiekty, jak sopocka wieża przy Placu Zdrojowym czy Stawa Młyny w Świnoujściu, pełnią inne funkcje lub mają zbyt mały zasięg, aby figurować w spisach latarń morskich. Sopocka konstrukcja to dawny komin Zakładu Balneologicznego, a świnoujski wiatrak jest hydrotechnicznym znakiem nawigacyjnym.

Dodatkowo poza granicami kraju działają 2 latarnie polarne. Latarnia Morska Arctowski znajduje się na Wyspie Króla Jerzego w Archipelagu Szetlandów Południowych na Antarktydzie, a Latarnia Morska Hornsund na Spitsbergenie w archipelagu Svalbard. Utrzymują je polskie stacje polarne – odpowiednio Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego i Polska Stacja Polarna Hornsund. Oba znaki są oznaczane na mapach zgodnie z międzynarodowymi standardami Admiralicji Brytyjskiej.

Oprócz obiektów czynnych na wybrzeżu znajduje się kilka latarń wygaszonych lub nieistniejących, które nadal mają wartość historyczną:

• latarnia morska Góra Szwedów w Świnoujściu – wyłączona na początku XX w.,
• latarnia morska Ustka Wschodnia – przestała działać w latach 80. XX w.,
• latarnia morska Jastarnia Bór – wygaszona w 1936 r. i zniszczona we wrześniu 1939 r.,
• latarnia morska Gdańsk Nowy Port – działała do 1984 r., dziś mieści muzeum,
• latarnia w Twierdzy Wisłoujście – zastąpiona w 1758 r. przez nowszy obiekt w Nowym Porcie.

Gdzie znajdują się czynne latarnie morskie nad Bałtykiem?

Najprostszy podział prowadzi od zachodu na wschód: od Świnoujścia przez wyspę Wolin, okolice Kołobrzegu, środkowe wybrzeże, Półwysep Helski i Zatokę Gdańską aż po Mierzeję Wiślaną. Większość wież stoi przy wejściach do portów, na klifach lub wydmach, a kilka w parkach narodowych.

Najwyższa czynna latarnia w Polsce to Świnoujście – 64,8 m wieży, a najniższa to Jastarnia – 13,5 m.

Różnice między wysokością wieży a wysokością światła wynikają z położenia obiektu na klifie, wydmie lub sztucznej platformie. Na przykład światło latarni Czołpino znajduje się na wysokości 75 m, chociaż sama wieża ma tylko 25,2 m. Największy zasięg nominalny ma latarnia w Rozewiu – 26 Mm. Latarnia w Niechorzu jest jedną ze stacji brzegowych systemu AIS-PL HELCOM, który monitoruje ruch statków.

Jak wygląda historia i architektura najważniejszych latarni?

Polskie latarnie powstawały w różnych okresach i z różnych materiałów. Ceglane wieże dominują na zachodnim wybrzeżu, żeliwne i metalowe konstrukcje pojawiają się bliżej Zatoki Gdańskiej, a betonowe elementy widać na Mierzei Wiślanej. Wiele obiektów pamięta jeszcze czasy pruskie i niemieckie, inne odbudowano po zniszczeniach II wojny światowej.

Najwyższa latarnia w Świnoujściu

Latarnia Morska Świnoujście stoi na wschodnim brzegu Świny i jest uznawana za najwyższą polską latarnię morską. Wieża mierzy 64,8 m, a wraz z laterną i galerią całkowita konstrukcja zbliża się do 68 m. Powstała w 1857 r., a na jej szczyt prowadzi 308 schodów. Światło umieszczone jest na wysokości 65 m nad poziomem morza, a zasięg nominalny wynosi 27 Mm dla światła białego.

Obiekt udostępniono do zwiedzania w 2000 r. W przylegającym budynku działa muzeum latarnictwa i ratownictwa morskiego. Bilet normalny kosztuje 9 zł, a ulgowy 5 zł.

Zniszczenia wojenne i odbudowa w Kołobrzegu

Historia latarni w Kołobrzegu sięga 1666 r., jednak obecna konstrukcja pochodzi z 1945 r. W trakcie walk o miasto niemieccy saperzy wysadzili wcześniejszy obiekt, by nie służył jako punkt orientacyjny. Odbudowano go na platformie dawnego fortu Ujście. Wieża ma 26 m wysokości, a z galerii rozciąga się widok na port i Morze Bałtyckie.

Wewnątrz działają kawiarnia i Muzeum Minerałów. Do odbudowy użyto zaprawy z piaskiem z plaży, dlatego na tynku widoczne są wykwity solne.

Metalowe konstrukcje w Jastarni i Stilo

Latarnia Morska Stilo to szesnastokątna wieża z żeliwnych płyt o wysokości 33,4 m. Znajduje się w Osetniku na zalesionej wydmie, około 1000 m od brzegu morza. Charakterystyczne pasy – czerwony, biały i czarny – ułatwiają rozpoznanie jej z daleka. Na szczycie są dwie galerie widokowe, a bilet normalny kosztuje 4 zł.

Najniższą czynną latarnią jest Jastarnia – metalowa wieża o wysokości 13,5 m, pomalowana w biało-czerwone pasy. Nie jest udostępniona do zwiedzania, ale można ją oglądać z zewnątrz.

Dlaczego latarnia w Rozewiu nosi imię Stefana Żeromskiego?

Latarnia Morska Rozewie została zapalona 15 listopada 1822 r. i należy do najstarszych na polskim wybrzeżu. Wieża mierzy 32,7 m, a światło umieszczone na wysokości 83,2 m ma największy zasięg nominalny spośród polskich latarni – 26 Mm. Obiekt nosi imię Stefana Żeromskiego, a wewnątrz prezentowane są modele wszystkich polskich latarni morskich.

Czy można zwiedzać latarnie morskie nad Bałtykiem?

Większość z 15 czynnych latarni udostępnia wieże widokowe w sezonie letnim. Godziny otwarcia zależą od pogody i mogą się zmieniać, dlatego przed przyjazdem warto sprawdzić aktualne informacje w lokalnych punktach turystycznych.

Obiekty niedostępne

Całkowicie zamknięte dla turystów są trzy obiekty: Latarnia Kikut, Latarnia Morska Jastarnia oraz Latarnia Morska Gdańsk Port Północny. Kikut leży w Wolińskim Parku Narodowym i jest latarnią bezobsługową. Jastarnia pełni funkcję pomocniczą, a gdański obiekt, zaprojektowany przez Leszka Zakrzewskiego, znajduje się na terenie przemysłowym portu i w jego wnętrzu działa kapitanat portu.

Latarnia Kikut stoi na klifie o wysokości 75 m, przez co jej światło znajduje się 91,5 m nad poziomem morza. Mimo to nie jest udostępniona do zwiedzania ze względów przyrodniczych.

Które latarnie oferują najciekawsze widoki?

Taras widokowy na latarni w Niechorzu znajduje się na wysokości 37 m i prowadzi na niego 210 stopni. Z kolei w Rozewiu oprócz widoku na przylądek można obejrzeć modele wszystkich polskich latarni. W Świnoujściu i Gąskach wejścia są płatne – odpowiednio 9 zł i 5 zł oraz 8 zł i 6 zł za bilety normalne i ulgowe.

Do latarni w Czołpinie trzeba dojść pieszo przez las w Słowińskim Parku Narodowym, pokonując około 1,5 km. Widok z wieży obejmuje jeziora Łebsko i Gardno oraz ruchome wydmy.

Jak zaplanować przejazd Szlakiem Latarni Morskich?

Szlak Latarni Morskich łączy 17 obiektów wzdłuż polskiego wybrzeża Bałtyku. Trasa przebiega przez województwo pomorskie i zachodniopomorskie, a jej długość w zależności od wariantu wynosi od 650 do 800 km. Można ją pokonać samochodem lub rowerem, zaczynając od Świnoujścia na zachodzie albo od Krynicy Morskiej na wschodzie.

Na trasie znajdują się nie tylko latarnie, ale też uzdrowiska, parki narodowe i kurorty. W samym Niechorzu działa Park Miniatur Latarni Morskich, w którym wszystkie polskie obiekty pokazano w skali 1:10. To dobre miejsce dla osób, które nie mają czasu na przejazd całego wybrzeża.

Latarnia w Krynicy Morskiej uzupełnia system oznakowania między Helem a Piławą. Wcześniejszą konstrukcję z 1895 r. wybudował rzemieślnik z Elbląga Edward Stach, a po jej zniszczeniu w 1945 r. wzniesiono nową wieżę w 1951 r.