Kaplica Czaszek w Czermnej – historia, zwiedzanie, ciekawostki

Kaplica Czaszek w Czermnej to jedyne w Polsce ossuarium, którego ściany i sklepienie pokrywa około 3 tysięcy ludzkich czaszek oraz kości. Zwiedzanie odbywa się od wtorku do niedzieli, a bilet normalny kosztuje 10 zł. Więcej na temat historii, architektury i godzin otwarcia znajdziesz w dalszej części artykułu.

Historia Kaplicy Czaszek w Czermnej

Powstanie kaplicy wiąże się z osobą proboszcza parafii w Czermnej, księdza Wacława Tomaszka. Był on z pochodzenia Czechem, a w dokumentach pojawia się także jako Václav Tomášek. To on w 1776 roku zauważył w skarpie obok starej dzwonnicy ludzkie kości i czaszki. Były to szczątki ofiar wojen na ziemi kłodzkiej, przede wszystkim z okresu wojny trzydziestoletniej, wojny prusko-austriackiej oraz wojny siedmioletniej, a także ofiar epidemii cholery w XVII i XVIII wieku.

Do pomocy wezwał grabarza J. Langera oraz kościelnego J. Schmidta. Wspólnie zaczęli wydobywać szczątki i szybko okazało się, że pod ziemią znajduje się ich bardzo dużo. Pochodziły one głównie z terenu obecnego cmentarza parafialnego.

Jak odkryto ludzkie szczątki?

Po pierwszym znalezisku ksiądz Tomaszek polecił oczyścić i wybielić wydobyte kości. Wstrząs, jaki przeżył podczas zwiedzania katakumb w Rzymie w 1775 roku, podsunął mu pomysł utworzenia kaplicy ossuarium. Budowa ruszyła w 1776 roku, a wspierał ją Leopold von Leslie. Prace budowlane zakończono w 1784 roku.

Przez blisko 20 lat proboszcz wraz z grabarzem Langerem zbierali ludzkie szczątki w rejonie Kudowy, Dusznik i Polanicy. Prace przy wystroju wnętrza trwały do 1804 roku.

Kim był ksiądz Wacław Tomaszek?

Wacław Tomaszek zmarł w 1804 roku. Razem z grabarzem Langerem zadecydował, że po 20 latach od śmierci ich własne szczątki również spoczną w kaplicy. Dzięki temu czaszka grabarza Langera znajduje się wśród eksponatów do dziś.

Architektura i wnętrze kaplicy

Kaplica to niewielki barokowy, murowany obiekt posadowiony na planie kwadratu. Usytuowano ją pomiędzy kościołem św. Bartłomieja a wolnostojącą dzwonnicą. Znajduje się w dzielnicy Czermna, w dolinie rzeki Czermnicy, około 1 km od centrum Kudowy-Zdroju. Zabytek figuruje w rejestrze pod numerem 693 z 10 maja 1960 roku, a według stanu na 2026 rok nadal pozostaje pod ochroną konserwatorską.

Ściany i sklepienie wnętrza pokrywa około 3 tysięcy ciasno ułożonych czaszek i kości ludzkich. Dalsze 20–30 tysięcy szczątków spoczywa w krypcie pod posadzką. Na głównej ścianie wisi niewielki, skromny ołtarz z barokowym krucyfiksem.

Kaplica Czaszek w Czermnej to jedyny tego typu obiekt w Polsce i jedna z trzech podobnych kaplic w całej Europie.

Wśród warstw kości umieszczono dwie drewniane rzeźby aniołów. Jeden trzyma trąbkę i niesie łaciński napis „Powstańcie z martwych”, drugi ma wagę i napis „Pójdźcie pod sąd”. Przed wejściem stoi pomnik z trójjęzycznym tekstem w języku niemieckim, czeskim i polskim: „Ofiarom wojen ku upamiętnieniu, a żywym ku przestrodze 1914”.

Jak zwiedzać Kaplicę Czaszek?

Kaplica jest udostępniana zwiedzającym od wtorku do niedzieli. W poniedziałki obiekt pozostaje zamknięty. Ostatnie wejście następuje na 15 minut przed zamknięciem.

Ile kosztują bilety wstępu?

Aktualny cennik wygląda następująco:

Jakie są godziny otwarcia?

Godziny zależą od miesiąca. Od maja do czerwca kaplica jest otwarta w godzinach 9:00–17:30, od lipca do września 9:30–17:00, w październiku 10:00–17:00, a od listopada do kwietnia 10:00–16:00.

Jakie zasady obowiązują podczas zwiedzania?

Podczas wizyty należy pamiętać o kilku zasadach:

• zakaz fotografowania i filmowania wnętrza,
• stosowny strój,
• zachowanie ciszy i szacunku dla miejsca pochówku,
• ostatnie wejście na 15 minut przed zamknięciem.

W razie pytań można dzwonić pod numer +48 605 540 927 lub pisać na adres [email protected].

Dojazd i parking w Czermnej

Kaplica znajduje się przy ulicy Tadeusza Kościuszki 54, choć formalnie adres de iure nie jest przypisany. W praktyce miejsce leży tuż przy kościele parafialnym pod wezwaniem św. Bartłomieja, w dzielnicy Czermna. Dojazd z centrum Kudowy-Zdroju zajmuje kilka minut.

W pobliżu działają dwa parkingi. Płatny parking znajduje się przy ulicy Kościuszki, kilkadziesiąt metrów od kaplicy. Bezpłatny parking zlokalizowano przy ulicy Moniuszki, a droga z niego prowadzi przez cmentarz parafialny.

Z Zieleńca dojazd samochodem zajmuje niecałe 30 minut. Obiekt leży na terenie Kotliny Kłodzkiej na Dolnym Śląsku, dlatego dobrze wpisuje się w plan zwiedzania uzdrowisk i innych atrakcji Ziemi Kłodzkiej.

Ciekawostki i wyjątkowe eksponaty

We wnętrzu kaplicy można zobaczyć nie tylko anonimowe czaszki i kości, ale również szczątki konkretnych osób. Część z nich ma wyraźne ślady urazów lub chorób.

Jakie nietypowe szczątki można zobaczyć?

Wśród eksponatów znajduje się czaszka grabarza Langera, czaszka sołtysa Czermnej Martinca oraz jego żony. Na czaszce sołtysa widać ślady kul, ponieważ został rozstrzelany przez Prusaków w czasie wojny siedmioletniej. Jego żona zginęła od ciosu ostrym narzędziem, gdy próbowała zasłonić męża własnym ciałem.

W kaplicy zobaczysz również czaszkę Tatara, którą rozpoznano po charakterystycznej anatomii, czaszkę ze zmianami chorobowymi oraz źle zrośniętą kość kończyny. Interesująca jest także kość udowa osoby o wzroście około 2 metrów, najprawdopodobniej Szweda.

Kiedy odbywa się msza za zmarłych?

Raz do roku, o północy z 14 na 15 sierpnia, w Kaplicy Czaszek odprawiana jest msza święta. Modlitwa obejmuje osoby spoczywające w kaplicy, a także zmarłych po długich i nieuleczalnych chorobach oraz ofiary nieszczęśliwych wypadków.