Od 17 kwietnia 2025 r. w Polsce nie wolno fotografować ani filmować oznaczonych obiektów o znaczeniu dla bezpieczeństwa państwa. Zakaz obejmuje między innymi wybrane obiekty wojskowe, elementy infrastruktury krytycznej, porty, lotniska, mosty i tunele. Nie ma jednej, kompletnej listy tych miejsc dostępnej w internecie, dlatego najważniejsze jest sprawdzanie oznakowania na miejscu.
Jakie obiekty są objęte zakazem?
Podstawą nowych ograniczeń jest art. 616a ustawy o obronie Ojczyzny. Zakaz nie dotyczy każdego obiektu podobnego do infrastruktury strategicznej, lecz miejsc objętych odpowiednią ochroną i oznaczonych specjalnym znakiem zakazu fotografowania. Ze względów bezpieczeństwa państwa pełny wykaz nie został publicznie udostępniony.
W praktyce szczególną ostrożność należy zachować w pobliżu takich kategorii obiektów jak:
- Obiekty wojskowe – jednostki, bazy, poligony, magazyny oraz wybrane obiekty podlegające MON.
- Infrastruktura krytyczna – między innymi elektrownie, ważne węzły przesyłowe i inne instalacje, których uszkodzenie mogłoby zagrozić funkcjonowaniu państwa.
- Porty i lotniska – zwłaszcza obiekty o znaczeniu strategicznym lub wojskowym.
- Mosty, tunele i wiadukty – jeżeli zostały objęte ochroną na podstawie przepisów.
- Wybrane budynki administracji i ministerstw – tylko wtedy, gdy zostały wskazane jako obiekty podlegające zakazowi.
- Inne obiekty strategiczne – ich charakteru nie można ustalić wyłącznie na podstawie wyglądu budynku lub jego lokalizacji.
Decydujące znaczenie ma znak umieszczony przy obiekcie. Sam fakt, że w tle zdjęcia znalazł się most, port albo elektrownia, nie oznacza automatycznie naruszenia prawa. Jeżeli jednak miejsce jest oznaczone zakazem, fotografowanie i nagrywanie należy przerwać, także wtedy, gdy aparat znajduje się w telefonie lub jest używany do filmu z drona.
Co grozi za złamanie zakazu?
Naruszenie zakazu może prowadzić do odpowiedzialności przewidzianej w ustawie. Konkretna reakcja zależy od okoliczności sprawy, charakteru czynu i ustaleń służb. Najważniejsze możliwe konsekwencje przedstawia tabela:
| Rodzaj konsekwencji | Opis lub wymiar kary |
|---|---|
| Grzywna | Od 5 do 20 tys. zł |
| Areszt | Do 30 dni |
| Przepadek sprzętu | Możliwość zatrzymania i konfiskaty urządzenia wykorzystanego do wykonania zdjęcia lub nagrania |
W razie interwencji funkcjonariusze mogą ustalać, co zostało sfotografowane i czy doszło do naruszenia zakazu. Nie należy zakładać, że przypadkowe ujęcie automatycznie kończy się najsurowszą karą, ale ignorowanie oznakowania może prowadzić do niepotrzebnych problemów, przesłuchania albo zabezpieczenia sprzętu.
Zakaz ustawowy a regulamin muzeum
Nie każdy zakaz fotografowania wynika z ustawy o obronie Ojczyzny. W muzeach, galeriach i zabytkowych obiektach może obowiązywać regulamin wewnętrzny. Tak jest między innymi w części przestrzeni Zamku Królewskiego na Wawelu, gdzie fotografowanie eksponatów może być ograniczone przez administratora obiektu.
To dwie różne sytuacje. Zakaz ustawowy chroni bezpieczeństwo państwa i wiąże się z odpowiedzialnością określoną w przepisach. Regulamin muzeum może natomiast służyć ochronie dzieł sztuki, organizacji ruchu zwiedzających, praw autorskich albo warunków konserwatorskich. Jego naruszenie zwykle oznacza upomnienie, nakaz usunięcia zdjęcia lub wyproszenie z obiektu, a nie automatycznie karę przewidzianą za fotografowanie obiektu strategicznego.
Dlatego zakaz robienia zdjęć obrazu „Dama z gronostajem” na Wawelu nie powinien być utożsamiany z ustawowym zakazem fotografowania oznaczonej jednostki wojskowej. W obu przypadkach trzeba stosować się do poleceń obsługi, lecz podstawa prawna i możliwe konsekwencje są odmienne.
Jak zachować się w sytuacji wątpliwej?
Najprostsze zasady ograniczają ryzyko przypadkowego naruszenia przepisów:
- Sprawdź, czy przy wejściu lub ogrodzeniu znajduje się znak zakazu fotografowania albo filmowania.
- Nie ustawiaj kadru tak, aby oznaczony obiekt wojskowy lub strategiczny był głównym tematem zdjęcia albo wyraźnym elementem tła.
- Przed lotem dronem sprawdź aktualne strefy i ograniczenia lotów, ponieważ zakaz fotografowania nie jest jedyną regulacją obowiązującą w pobliżu lotnisk i obiektów wojskowych.
- W muzeum, zamku lub kościele zapoznaj się z regulaminem i respektuj polecenia pracowników, nawet gdy nie widzisz uzasadnienia dla zakazu.
- Jeżeli służby podejmą interwencję, zachowaj spokój, nie utrudniaj czynności i zapytaj, jaka jest podstawa podejmowanych działań.
Jeśli funkcjonariusze zatrzymają sprzęt albo wezwą Cię na przesłuchanie, nie usuwaj samodzielnie materiałów i rozważ konsultację z prawnikiem. W sprawach dotyczących obiektów strategicznych znaczenie może mieć nie tylko samo wykonanie zdjęcia, lecz także miejsce, oznakowanie i sposób wykorzystania nagrania.
Najbezpieczniejsza zasada brzmi prosto: w terenie kieruj się oznakowaniem, a w obiektach turystycznych – regulaminem. Brak publicznej listy wszystkich chronionych miejsc nie zwalnia z ostrożności, ale też nie oznacza, że fotografowanie każdej elektrowni, drogi czy budynku administracyjnego jest zakazane.
Informacje dotyczące przepisów mogą się zmieniać. W przypadku konkretnej interwencji lub postępowania należy sprawdzić aktualne brzmienie ustawy i skonsultować sprawę z prawnikiem.
