W ścisłym sensie zimy nie ma przede wszystkim w krajach strefy międzyzwrotnikowej, gdzie na nizinach nie występują typowe dla niej mróz i śnieg. Inaczej wygląda sytuacja w basenie Morza Śródziemnego – tam zima jest łagodna, ale nie znika całkowicie.
Dlaczego w niektórych krajach nie ma zimy?
W geografii „brak zimy” oznacza zwykle brak sezonu z regularnymi ujemnymi temperaturami i opadami śniegu na terenach nizinnych. Nie znaczy to, że przez cały rok panuje identyczna pogoda albo że temperatura zawsze wynosi 30°C. W tropikach także występują pory suche i deszczowe, a zachmurzenie może wyraźnie zmieniać odczuwanie temperatury.
Najważniejszym obszarem jest strefa międzyzwrotnikowa, rozciągająca się między Zwrotnikiem Raka a Zwrotnikiem Koziorożca. Promienie słoneczne padają tam przez cały rok pod stosunkowo dużym kątem, dlatego sezonowe różnice temperatur są mniejsze niż w Polsce. W pobliżu równika długość dnia i wysokość Słońca zmieniają się niewiele.
Znaczenie ma także izoterma zera stopni, czyli poziom, na którym temperatura powietrza wynosi około 0°C. W tropikach przez większą część roku znajduje się ona wysoko nad powierzchnią ziemi, często w przybliżeniu na wysokości kilku kilometrów. Na nizinach pozostaje więc zbyt ciepło, aby śnieg mógł dotrzeć do podłoża. Z tego powodu w krajach położonych blisko równika zima nie występuje w tradycyjnym, europejskim znaczeniu.
Kraje, gdzie nie ma zimy – które miejsca należą do tej grupy?
Najbardziej wyraźne przykłady stanowią państwa wyspiarskie i nizinne obszary tropików. Należą do nich między innymi:
- Malediwy
- Seszele
- Kiribati
- Singapur
- Wyspy Marshalla
- Tuvalu
- Palau
- Nauru
W takich miejscach amplituda temperatur w ciągu roku jest zwykle niewielka. Malediwy mają średnią roczną temperaturę sięgającą około 27–30°C, a na Seszelach w chłodniejszych miesiącach wartości często wynoszą około 25–26°C. W Singapurze nawet najchłodniejszy okres roku pozostaje ciepły, choć wysoka wilgotność może sprawiać, że temperatura jest odczuwana jako bardziej męcząca.
Podobne warunki występują w wielu państwach Afryki, Azji Południowo-Wschodniej, Karaibów i Oceanii. Nie należy jednak traktować wszystkich krajów tropikalnych jako jednolitego obszaru. Temperatury zależą także od wysokości, odległości od oceanu, prądów morskich i lokalnych opadów.
| Cecha | Strefa międzyzwrotnikowa | Klimat śródziemnomorski |
|---|---|---|
| Temperatury zimą | Zwykle wysokie, często około 20°C lub więcej na nizinach | Najczęściej łagodne, często około 10–20°C zależnie od regionu |
| Przymrozki | Na nizinach występują wyjątkowo rzadko lub nie występują | Są możliwe, zwłaszcza w głębi lądu i podczas wyjątkowych ochłodzeń |
| Śnieg | Na nizinach praktycznie nie występuje, ale może pojawić się w górach | Może wystąpić nawet na niżej położonych obszarach, choć często rzadko |
| Opady | Często zależą od pory deszczowej i suchej | Zimy są zwykle bardziej deszczowe, a lata suche |
Malta, Gibraltar, południowa Hiszpania, Portugalia, Sycylia, Kreta i Cypr bywają nazywane miejscami bez zimy, ale jest to skrót myślowy. Ich klimat jest łagodny, nie zaś całkowicie pozbawiony zimowego sezonu. Na wybrzeżach śnieg może nie pojawiać się przez dziesięciolecia, lecz nie oznacza to absolutnej gwarancji.
Łagodna zima to nie to samo co jej brak
W Europie Południowej zima często oznacza temperatury przyjemniejsze niż w Polsce, ale nadal może przynieść deszcz, silny wiatr, pochmurne dni, a lokalnie także przymrozki. Dlatego Malta czy Algarve są dobrym wyborem dla osób szukających temperatur rzędu 15–20°C, spacerów i większej ilości światła, lecz niekoniecznie dla tych, którzy oczekują tropikalnego upału.
Także Wyspy Kanaryjskie mają łagodny klimat, ale ich położenie nie oznacza jednakowej pogody na każdej wyspie i w każdym miejscu. Na wysokich szczytach, podobnie jak w innych regionach górskich, warunki mogą być znacznie chłodniejsze niż na wybrzeżu.
Czy w tropikach może padać śnieg?
Tak, ale decyduje o tym wysokość nad poziomem morza. Wysokie góry mogą wznosić się ponad poziom izotermy zera stopni, nawet jeśli leżą blisko równika. Dobrym przykładem jest Kilimandżaro w Tanzanii. Śnieg i lód na jego szczycie nie są oznaką sezonowej zimy w całym kraju, lecz skutkiem wysokości.
W tropikach śnieg jest przede wszystkim zjawiskiem wysokościowym, a nie sezonowym. Na nizinach może go nie być przez cały rok, podczas gdy kilka kilometrów wyżej występują warunki sprzyjające jego utrzymywaniu.
Ta zasada wyjaśnia, dlaczego mieszkańcy Tanzanii mogą widzieć śnieżną czapę Kilimandżaro, choć w pobliskich nizinnych miejscowościach panuje ciepły klimat. Nie należy więc utożsamiać klimatu całego państwa z warunkami panującymi na jego najwyższych szczytach.
Gdzie szukać ciepła zimą?
Wybór zależy od tego, jak rozumiesz „ciepło”. Jeśli oczekujesz temperatur bliskich 30°C, kąpieli w morzu i niewielkich różnic między porami roku, lepszym kierunkiem będą Malediwy, Seszele, Singapur, Kiribati albo inne nizinne państwa tropikalne. Trzeba jednak sprawdzić porę deszczową, ponieważ wysoka temperatura nie zawsze oznacza bezchmurną pogodę.
Jeśli wystarczy Ci 15–20°C, więcej słońca i brak regularnego mrozu, można rozważyć Maltę, południową Portugalię, Cypr, Kretę, Andaluzję lub południowe Włochy. Takie miejsca oferują łagodniejszą zimę, ale nie gwarantują warunków kojarzonych z pełnią lata.
Najkrócej mówiąc: kraje położone w nizinnej części strefy międzyzwrotnikowej rzeczywiście mogą nie mieć zimy z mrozem i śniegiem. Europa Południowa zapewnia natomiast zimę łagodną, czasem bardzo przyjemną, lecz nadal zmienną. W obu przypadkach lokalne góry tworzą własny mikroklimat, który może przynieść śnieg nawet w samym sercu tropików.
